Wat moet je kunnen?
- Interne en externe attributies herkennen, en uitleggen welk gevolg ze hebben
- De fundamentele attributiefout en het tweestappenmodel uitleggen
- De self-serving bias en het actor-observatoreffect herkennen in voorbeelden
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Over jezelf zeg je waarschijnlijk iets als: "De tram had vertraging." Over een klasgenoot denk je misschien eerder: "Hij is altijd te laat, hij kan zich gewoon niet organiseren."
Dezelfde gebeurtenis, maar een heel andere verklaring. Bij jezelf zoek je de oorzaak buiten jezelf, bij de ander in de persoon. Psychologen noemen die verklaringen attributies.
Intern of extern?
Telkens als iemand iets doet, vraag je je (meestal onbewust) af: waarom? Die verklaring heet een causale attributie.
- Interne attributie
- je zoekt de oorzaak van gedrag in de persoon zelf: zijn karakter, zijn inzet, zijn bedoelingen. Bijvoorbeeld: "Lily heeft haar huiswerk niet gemaakt, want ze is lui."
- Externe attributie
- je zoekt de oorzaak buiten de persoon: in de situatie of de omstandigheden. Bijvoorbeeld: "Lily heeft haar huiswerk niet gemaakt, want ze moest voor haar zieke broertje zorgen."
In bijna elke situatie zijn beide verklaringen mogelijk. Welke je kiest, heeft grote gevolgen voor hoe je de ander behandelt. Wie denkt dat Lily lui is, wordt boos. Wie denkt dat ze voor haar broertje moest zorgen, heeft begrip, en biedt misschien hulp aan.
Attributiefouten
Een leerkracht ziet een leerling geeuwen in de les. Wat denkt hij?
- "Die leerling is niet geïnteresseerd."
- "Die leerling heeft vannacht slecht geslapen."
- "Ik geef een saaie les."
De meeste mensen kiezen het eerste antwoord: ze zoeken de oorzaak in de persoon, ook als dat niet terecht is.
De fundamentele attributiefout is de neiging om het gedrag van anderen te verklaren door hun persoonlijkheid (intern), en de invloed van de situatie (extern) te onderschatten.
Hoe komt dat? Volgens het tweestappenmodel gaat het in twee stappen. Eerst geef je automatisch en zonder nadenken een interne verklaring. Pas daarna, als je er tijd en energie voor hebt, kijk je naar de situatie, en pas je je oordeel misschien aan. Die tweede stap vraagt moeite: je komt er niet altijd aan toe, zeker niet als je moe of gehaast bent.
Maar wat als de leerkracht zelf in het spel is? Dan kiest hij zelden het derde antwoord ("ik geef een saaie les"). Haalt de hele klas goede punten, dan denkt hij wel dat het aan hem ligt.
- Self-serving bias
- de neiging om je eigen succes toe te schrijven aan jezelf (intern), en je eigen falen aan de omstandigheden (extern). Bijvoorbeeld: "Ik had een 9 omdat ik goed gestudeerd had. Ik had een 4 omdat de toets veel te moeilijk was."
- Actor-observatoreffect
- je eigen gedrag verklaar je vooral extern (door de situatie), het gedrag van anderen vooral intern (door hun persoon). Bijvoorbeeld: "Ik kom te laat door de tram. Hij komt te laat omdat hij slordig is."
Waarom doen we dat?
- Bij ons eigen gedrag kennen we de omstandigheden: we weten dat de tram vertraging had. Bij anderen zien we alleen het gedrag.
- Het beschermt ons zelfbeeld (hoofdstuk 3: de waarderingsbehoefte) als we mislukkingen aan de situatie wijten.
Oefenen
Bekijk de uitleg
- Intern of extern: waar leg je de oorzaak, in de persoon of in de situatie?
- Self-serving bias: succes bij jezelf, falen bij de situatie.
- Actor-observator: jezelf verklaar je extern, de ander intern.
- Fundamentele attributiefout: bij de ander meteen een interne oorzaak, zonder aan de situatie te denken.
Bekijk een voorbeeld
"Mijn vriendin antwoordde een dag lang niet op mijn berichten. Ik dacht: ze is boos, of ze vindt me niet belangrijk (intern). Een externe verklaring: haar gsm was kapot, of ze had thuis problemen. Als ik daaraan denk, ben ik minder boos, en vraag ik haar gewoon hoe het gaat."
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.