S&P 4HW - H6 les 5: Wij en zij

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Over je eigen groepen kun je vaak veel nuances geven: "in onze ploeg is iedereen anders". Over een groep waar je niet bij hoort, zeg je sneller iets als "die zijn allemaal ...". Dat is geen toeval: zo werkt sociale categorisering.

Ingroup en outgroup

Om de wereld overzichtelijk te houden, delen we mensen voortdurend in groepen in: jong en oud, jongens en meisjes, onze school en die andere school. Dat heet sociale categorisering.

Ingroup
de groep van mensen waarmee je jezelf identificeert, en waar je deel van uitmaakt. Bijvoorbeeld: je klas, je ploeg, je familie, mensen met dezelfde afkomst.
Outgroup
iedereen die niet tot je ingroup behoort.

Die indeling heeft twee gevolgen.

Ingroupfavoritisme
je ziet je eigen groep als beter, en behandelt haar leden gunstiger. Bijvoorbeeld: een scheidsrechter die (onbewust) vaker voor zijn eigen ploeg fluit.
Outgrouphomogeniteit
je denkt dat alle leden van de outgroup op elkaar lijken, terwijl je in je eigen groep veel verschillen ziet. Bijvoorbeeld: "Leerkrachten zijn allemaal hetzelfde." "Die van het zesde jaar denken allemaal dat ze de baas zijn."

Hoe snel dat gaat, toonde de Britse psycholoog Henri Tajfel. Hij deelde jongens in twee groepen in op basis van iets heel onbelangrijks: welke van twee schilderijen ze mooier vonden. Ze kenden de andere leden van hun groep niet eens. Toch gaven ze, als ze punten of geld mochten verdelen, meer aan hun "eigen" groep.

Stereotypen

Outgrouphomogeniteit leidt tot stereotypen.

Een stereotype is een veralgemeende gedachte over een groep mensen, van de vorm "Alle ... zijn ...": je kent alle leden van een groep dezelfde kenmerken toe.

Bijvoorbeeld: "Alle Nederlanders zijn gierig." "Alle jongeren zitten de hele dag op hun gsm." "Alle Belgen zijn racistisch." Een stereotype kan negatief of positief zijn ("Aziaten zijn goed in wiskunde"), maar het klopt nooit voor alle leden van een groep.

Hoe ontstaan stereotypen? Net als bij de fundamentele attributiefout (les 4) gaat het in twee stappen. Eerst deel je iemand automatisch in bij een groep, op basis van wat je ziet (huidskleur, kleren, leeftijd), en geef je hem de kenmerken die je aan die groep toekent. Pas in een tweede stap, als je de persoon beter leert kennen, merk je dat het stereotype niet op hem van toepassing is. Die tweede stap zet je niet altijd.

Bekijk een voorbeeld

"Over jongeren zeggen ze vaak: 'Ze zitten de hele dag op hun gsm en lezen nooit.' Voor mij klopt dat maar half: ik zit veel op mijn gsm, maar ik lees ook elke avond. Het voelt oneerlijk: mensen hebben al een oordeel over mij voor ze me kennen."

Je eigen stereotypen testen

Ook wie zegt dat hij geen vooroordelen heeft, heeft vaak onbewuste stereotypen. Met de Impliciete Associatietest (IAT) kun je daar zelf naar kijken. De test meet hoe snel je woorden en beelden aan elkaar koppelt: als je sneller "jong" met "goed" koppelt dan "oud" met "goed", wijst dat op een onbewuste voorkeur.

Een kanttekening: de IAT zegt iets over groepen mensen, maar is voor één persoon niet erg betrouwbaar. Je score kan van dag tot dag verschillen. Zie hem dus als een spiegel om over na te denken, niet als een diagnose.

Oefenen

Welk begrip herken je hier het best?

  1. "Onze school is de beste van Brussel, die andere scholen stellen niks voor."

  2. "Die van de andere ploeg zijn allemaal arrogant."

  3. "Alle Italianen praten met hun handen."

  4. Jonas voelt zich verbonden met iedereen uit zijn jeugdbeweging.

Bekijk de uitleg

Ingroupfavoritisme gaat over het voortrekken van je eigen groep. Outgrouphomogeniteit over het idee dat de anderen allemaal hetzelfde zijn. Een stereotype is de uitspraak "alle ... zijn ...".