Wat moet je kunnen?
- Het verschil tussen een stereotype en een vooroordeel uitleggen
- Met het model van Fiske uitleggen hoe een stereotype tot een gevoel leidt
- Vier oorzaken van vooroordelen uitleggen en herkennen
Wat denk jij?
Twee uitspraken:
- "Alle tieners zijn onbetrouwbaar."
- "Jij bent een tiener, dus jij hebt die fiets vast gestolen."
Bekijk de uitleg
De eerste uitspraak gaat over een groep: het is een stereotype (les 5). De tweede gaat over één persoon, die je beoordeelt op basis van dat stereotype, en die je misschien ook anders gaat behandelen. Dat is een vooroordeel. Het is vaak het ergst, omdat het een echte persoon raakt.
Van stereotype naar vooroordeel
Een vooroordeel is een (meestal negatief) oordeel of gevoel over één persoon, alleen omdat hij tot een groep behoort waarover je een stereotype hebt: "Jij bent een ..., dus jij bent ...".
| Stereotype | Vooroordeel | |
|---|---|---|
| Over wie? | een groep | een persoon uit die groep |
| Wat? | een gedachte (cognitief) | een gevoel (affectief) |
| Vorm | "Alle ... zijn ..." | "Jij bent een ..., dus jij bent ..." |
Leidt een vooroordeel tot gedrag (je behandelt iemand slechter), dan spreek je van discriminatie. Daarover gaat het volgende hoofdstuk.
Het model van Fiske
De Amerikaanse psychologe Susan Fiske toonde dat stereotypen over groepen meestal over twee vragen gaan, die je al kent uit les 3: is die groep warm (vriendelijk), en is ze competent (bekwaam)? Het antwoord bepaalt welk gevoel we tegenover die groep hebben.
| Weinig competent | Heel competent | |
|---|---|---|
| Warm | medelijden (bv. tegenover ouderen) | bewondering (bv. tegenover de eigen groep) |
| Koud | minachting (bv. tegenover daklozen) | afgunst (bv. tegenover rijken) |
Zo zie je hoe een stereotype (een gedachte over warmte en competentie) uitmondt in een vooroordeel (een gevoel).
Waar komen vooroordelen vandaan?
- Groepsprocessen. Zodra er een "wij" en een "zij" is, ontstaan ingroupfavoritisme en outgrouphomogeniteit (les 5). Als groepen moeten concurreren (om werk, een terrein, een prijs), groeien de vooroordelen nog.
- Sociaal leren. Vooroordelen leer je, van je ouders, je vrienden en de media. Je kent de poppentest van Clark uit hoofdstuk 1 (les 4): al heel jonge kinderen hebben vooroordelen overgenomen.
- Het zelfbeeld. Neerkijken op een andere groep geeft je een beter gevoel over je eigen groep, en dus over jezelf. Je kent het experiment van Fein en Spencer uit hoofdstuk 3 (les 9): wie net slechte feedback kreeg, beoordeelde een "Joodse" vrouw slechter.
- Persoonlijkheid. Sommige mensen hebben meer vooroordelen, vooral als ze hoog scoren op:
- autoritarisme: veel belang hechten aan traditionele waarden en normen, gehoorzaamheid en sterke leiders;
- sociale dominantie: ongelijkheid tussen groepen aanvaardbaar vinden, en sommige groepen beter of belangrijker vinden dan andere.
Hamza (16) solliciteert voor een vakantiejob in een winkel. Bij een andere winkel kreeg zijn vriend Tom, met hetzelfde cv, wel een gesprek, Hamza niet. De winkeleigenaar zegt tegen een collega: "Ik heb niets tegen die jongens, maar ik heb ooit problemen gehad met een jongen uit die wijk. En klanten voelen zich er niet altijd gerust bij."
Bekijk de uitleg
- Stereotype: "Jongens uit die wijk (of met die afkomst) zijn lastig of onbetrouwbaar."
- Vooroordeel: "Hamza is een jongen uit die wijk, dus hij zal wel problemen geven." Omdat hij daardoor geen gesprek krijgt, is het ook discriminatie (gedrag).
- Oorzaken: een eigen ervaring die veralgemeend wordt (outgrouphomogeniteit, les 5); sociaal leren (wat klanten en collega's zeggen, wat de media tonen); en misschien groepsprocessen (wie hoort bij "ons", de klanten en de winkel).
Oefenen
Bekijk de uitleg
Een stereotype gaat over een hele groep. Een vooroordeel past dat stereotype toe op één persoon.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.