Wat moet je kunnen?
- Uitleggen waarom een mening over iemand zo moeilijk te veranderen is
- Subcategorisering en de confirmation bias herkennen in voorbeelden
- De selffulfilling prophecy uitleggen, met een voorbeeld uit de school
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Bij de meeste mensen klopt het. Ook als we informatie krijgen die onze mening tegenspreekt, veranderen we ze niet zomaar. Onze hersenen hebben een paar trucjes om een mening, of een vooroordeel, overeind te houden. In deze les leer je er drie kennen.
Een uitzondering bedenken
Stel: je denkt dat "meisjes niet goed zijn in voetbal". Dan zie je een meisje dat beter speelt dan alle jongens van de ploeg. Verander je dan je mening? Vaak niet: je zegt "zij is gewoon een uitzondering", of "zij is eigenlijk een jongensmeisje".
Subcategorisering is een nieuwe categorie bedenken voor iemand die niet past in je vooroordeel over zijn groep, zodat je vooroordeel overeind blijft.
Een ander voorbeeld: wie vindt dat vrouwen niet ambitieus horen te zijn, noemt een ambitieuze vrouw een "carrièrevrouw", alsof ze tot een ander soort behoort.
Zien wat je wilt zien
De confirmation bias (of het bevestigingsvooroordeel) is de neiging om vooral aandacht te hebben voor informatie die bevestigt wat je al denkt, en informatie die je mening tegenspreekt, te negeren of te vergeten.
Wie denkt dat een klasgenoot lui is, merkt elke keer op dat hij zijn huiswerk vergeet, maar niet de keren dat hij het wel maakt. Wie denkt dat een bepaalde groep gevaarlijk is, onthoudt elk nieuwsbericht over een misdrijf door iemand uit die groep, en vergeet de rest.
Op sociale media wordt dat nog sterker. Een algoritme toont je meer van wat je al bekeek (hoofdstuk 1, les 5): zo zie je vooral wat je mening bevestigt. In hoofdstuk 11 kom je daarop terug.
De voorspelling die zichzelf waarmaakt
Een verwachting kan zichzelf waarmaken. Stel: een leerkracht denkt dat een leerling zwak is. Hij stelt hem minder vragen, geeft hem minder uitleg, en reageert sneller ongeduldig. De leerling voelt dat, doet minder moeite, en haalt slechtere punten. "Zie je wel", denkt de leerkracht.
Een selffulfilling prophecy is een verwachting over iemand die zichzelf waarmaakt: door je verwachting gedraag je je anders tegenover de ander, waardoor die ander zich gaat gedragen zoals je verwachtte.
Bekend is het onderzoek van de Amerikaanse psychologen Robert Rosenthal en Lenore Jacobson (1968). Ze vertelden leerkrachten dat sommige leerlingen uit een test waren gekomen als "laatbloeiers" die het komende jaar sterk vooruit zouden gaan. In werkelijkheid waren die leerlingen willekeurig gekozen. Een jaar later waren vooral de jongste van die leerlingen meer vooruitgegaan dan de anderen. De verwachting van de leerkrachten had hun gedrag veranderd, en dat de prestaties van de leerlingen.
Latere onderzoeken vonden het effect ook, maar meestal kleiner. Het blijft wel een belangrijke les: wat je van iemand verwacht, kan mee bepalen wat die persoon wordt. Dat geldt ook positief: wie vertrouwen krijgt, groeit vaak.
Oefenen
Bekijk de uitleg
- Subcategorisering: wie niet in het vooroordeel past, wordt een "uitzondering".
- Confirmation bias: alleen opmerken of zoeken wat je al dacht.
- Selffulfilling prophecy: de verwachting verandert het gedrag, en dat bevestigt de verwachting.
Bekijk een voorbeeld
Een leerkracht kan elke leerling dezelfde kansen geven: iedereen evenveel vragen stellen, en evenveel uitleg geven. Hij kan zich bewust afvragen: "Behandel ik deze leerling anders door wat ik van hem verwacht?" Een leerling kan zichzelf een andere verwachting geven ("ik kan dit leren"), en hulp vragen in plaats van op te geven.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.