S&P 4HW - H7 les 3: Waarom helpen we?

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Op de Olympische Spelen van 2021 liepen de Nederlander Abdi Nageeye en de Belg Bashir Abdi, allebei geboren in Somalië en goede vrienden, samen in de kopgroep van de marathon. In de laatste kilometer kreeg Abdi kramp. Nageeye, die iets voorop liep, keek om, vertraagde, wuifde zijn vriend naar zich toe en moedigde hem aan. Nageeye won zilver, Abdi brons. Abdi zei achteraf dat hij zonder zijn vriend waarschijnlijk niet op het podium was geraakt.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Misschien uit vriendschap, uit empathie (hij voelde hoe zwaar het was voor zijn vriend), of omdat hij wist dat ze samen sterker staan. Waarom mensen helpen, is een oude vraag in de psychologie. Er zijn twee grote antwoorden: uit eigenbelang, of belangeloos.

Eigenbelang of empathie?

Sociale uitwisselingstheorie
we helpen uit eigenbelang. We maken (bewust of onbewust) een afweging: als de baten (iets terugkrijgen, je goed voelen, aanzien) groter zijn dan de kosten (tijd, geld, gevaar), helpen we. Bijvoorbeeld: "Als ik mijn oefeningen wiskunde deel met een klasgenoot, zal zij haar taak Nederlands wel met mij delen."
Empathie-altruïsmehypothese
we helpen ook belangeloos, uit empathie: we voelen mee met de ander, en willen dat het hem beter gaat, zonder er iets voor terug te verwachten. Dat heet altruïsme. Bijvoorbeeld: een klasgenoot is lang ziek geweest. Je geeft je middagpauze op om haar notities in orde te brengen, omdat je weet hoe vervelend ze het vindt om achter te staan.

De Amerikaanse psycholoog Daniel Batson toonde in experimenten dat mensen die veel empathie voelen, ook helpen als ze er makkelijk onderuit kunnen. Dat wijst erop dat zuiver altruïsme bestaat. Maar in het dagelijks leven spelen vaak beide motieven tegelijk.

Als helpen schaadt

Altruïsme heeft niet altijd alleen goede gevolgen, ook niet voor wie helpt. Wie iemand probeert te redden die niet kan zwemmen, verdrinkt soms zelf. Wie tussenkomt in een vechtpartij, krijgt soms zelf klappen. Helpen is dus belangrijk, maar het is ook goed om in te schatten wat je veilig kunt doen: soms is hulp gaan halen of 112 bellen de beste hulp.

Oefenen

Helpt de persoon vooral uit eigenbelang (sociale uitwisselingstheorie) of uit empathie (empathie-altruïsmehypothese)?

  1. Yasmine helpt haar buurman met zijn tuin, omdat ze weet dat hij haar dan zijn auto leent.

  2. Na een overstroming gaat Tom zonder dat iemand het vraagt een week modder ruimen bij onbekenden.

  3. Lars geeft bloed, omdat hij er een vrije dag voor krijgt.

  4. Nadia blijft bij een huilende kleuter die zijn mama kwijt is, tot de mama terug is.

Bekijk de uitleg

Bij de sociale uitwisselingstheorie krijgt de helper er iets voor terug (een auto lenen, een vrije dag). Bij de empathie-altruïsmehypothese helpt hij omdat hij meeleeft met de ander, zonder iets terug te verwachten.

Bekijk een voorbeeld

"Mijn oom vangt al twee jaar een jongen uit Eritrea op. Het kost hem tijd en geld, en hij krijgt er niets voor terug: dat is empathie. Maar hij zegt ook dat hij er zelf veel van leert, en dat het zijn leven rijker maakt. Dat is ook een baat voor hemzelf. Allebei dus."