S&P 4HW - H8 les 5: Grondproblemen en instituties

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Stel je voor: een groep van dertig jongeren strandt voor een jaar op een onbewoond eiland, zonder volwassenen.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Waarschijnlijk dacht je aan vragen zoals: Wie beslist? Wat doen we met iemand die steelt of vecht? Wie zorgt voor wie ziek is? Hoe verdelen we het werk, en wie doet wat? Hoe leren de jongsten wat de afspraken zijn?

Elke groep, en elke samenleving, moet zulke vragen beantwoorden. Het antwoord verschilt van cultuur tot cultuur, maar de vragen zelf zijn overal dezelfde.

Vier grondproblemen

De Amerikaanse sociologen Alex Inkeles en Daniel Levinson stelden in 1954 dat elke samenleving voor dezelfde basisvragen staat. Hoe een samenleving die vragen beantwoordt, heeft gevolgen voor de hele samenleving, voor de groepen en voor elk individu.

Grondproblemen zijn de basisvragen waarop elke samenleving een antwoord moet vinden om te kunnen bestaan, zoals de verhouding tot gezag of de manier om met conflicten om te gaan.

Hofstede (les 4) baseerde zich op hun werk. Zijn eerste vier dimensies passen precies bij de vier grondproblemen:

Grondprobleem Cultuurdimensie van Hofstede
De verhouding tot gezag Machtsafstand
De verhouding tussen het individu en de samenleving Individualisme of collectivisme
De rollen van mannen en vrouwen Masculien of feminien
Omgaan met conflicten en onzekerheid Onzekerheidsvermijding
Bekijk een voorbeeld

De verhouding tot gezag (machtsafstand).

  • Hoge machtsafstand: leerlingen staan recht als de leerkracht binnenkomt, en spreken hem nooit tegen. De directeur beslist alleen.
  • Lage machtsafstand: leerlingen spreken de leerkracht aan met de voornaam, en mogen in de leerlingenraad meebeslissen over het schoolreglement.

Instituties lossen grondproblemen op

Een samenleving lost haar grondproblemen niet elke dag opnieuw op. Ze heeft er vaste instituties voor (les 1): het gezin, de school, de rechtbank, de politie, de media. Die instituties hebben een socialiserende functie: ze leren de leden van de samenleving het gedrag dat het probleem oplost. Zo geven ze de cultuur door aan de volgende generatie.

Een belangrijk grondprobleem is: hoe zorg je ervoor dat mensen zich aan de normen houden? Dat heet sociale controle.

Sociale controle is alles wat een groep of een samenleving doet om ervoor te zorgen dat haar leden zich aan de normen houden. Ze is informeel als ze uitgaat van mensen in je omgeving (een blik, een opmerking, roddel), en formeel als ze uitgaat van een organisatie met officiële regels en straffen (de school, de politie, de rechtbank).

Welke instituties of groepen lossen deze problemen op in België? Gebruik ook de soorten socialisatie uit hoofdstuk 1 (les 4).

GrondprobleemWie lost het op?
Wie zorgt voor de informele sociale controle?
Wie zorgt voor de formele sociale controle?
Wie zorgt voor de primaire socialisatie?
Wie zorgt voor de secundaire socialisatie?
Wie zorgt voor de tertiaire socialisatie?
Wie zorgt voor minderjarigen?
Bekijk het juiste antwoord
Grondprobleem Wie lost het op?
Wie zorgt voor de informele sociale controle? Ouders, familie, vrienden, buren
Wie zorgt voor de formele sociale controle? De school (met het schoolreglement), de politie, de rechtbank, met de wet
Wie zorgt voor de primaire socialisatie? Het gezin
Wie zorgt voor de secundaire socialisatie? De school, de klasgroep, vrienden, de jeugdbeweging, de sportclub
Wie zorgt voor de tertiaire socialisatie? De media, sociale media, bekende personen en influencers
Wie zorgt voor minderjarigen? Het gezin, de kinderopvang en de naschoolse opvang, pleegzorg

Elke cultuur, een ander antwoord

Alle samenlevingen moeten bijvoorbeeld zorgen voor wie niet meer voor zichzelf kan zorgen. Maar ze doen het op een andere manier:

Geen van beide is "de juiste" oplossing: elk antwoord past bij de waarden van de cultuur, en elk heeft voor- en nadelen. En in België mengen de twee zich: veel families combineren mantelzorg met hulp van buitenaf (3de jaar, hoofdstuk 13).

Bekijk een voorbeeld

Wie zorgt voor jonge kinderen?

  • In België gaan veel baby's naar de kinderopvang als beide ouders werken. Waarde: zelfstandigheid, en werk voor mannen én vrouwen.
  • In veel Zuid-Europese of Noord-Afrikaanse families zorgen vaker de grootouders of andere familieleden. Waarde: de familie zorgt voor elkaar.