Wat moet je kunnen?
- De vier grondproblemen van Inkeles en Levinson opnoemen, en koppelen aan de dimensies van Hofstede
- Uitleggen hoe instituties een samenleving helpen om grondproblemen op te lossen
- Formele en informele sociale controle onderscheiden
Wat denk jij?
Stel je voor: een groep van dertig jongeren strandt voor een jaar op een onbewoond eiland, zonder volwassenen.
Bekijk de uitleg
Waarschijnlijk dacht je aan vragen zoals: Wie beslist? Wat doen we met iemand die steelt of vecht? Wie zorgt voor wie ziek is? Hoe verdelen we het werk, en wie doet wat? Hoe leren de jongsten wat de afspraken zijn?
Elke groep, en elke samenleving, moet zulke vragen beantwoorden. Het antwoord verschilt van cultuur tot cultuur, maar de vragen zelf zijn overal dezelfde.
Vier grondproblemen
De Amerikaanse sociologen Alex Inkeles en Daniel Levinson stelden in 1954 dat elke samenleving voor dezelfde basisvragen staat. Hoe een samenleving die vragen beantwoordt, heeft gevolgen voor de hele samenleving, voor de groepen en voor elk individu.
Grondproblemen zijn de basisvragen waarop elke samenleving een antwoord moet vinden om te kunnen bestaan, zoals de verhouding tot gezag of de manier om met conflicten om te gaan.
Hofstede (les 4) baseerde zich op hun werk. Zijn eerste vier dimensies passen precies bij de vier grondproblemen:
| Grondprobleem | Cultuurdimensie van Hofstede |
|---|---|
| De verhouding tot gezag | Machtsafstand |
| De verhouding tussen het individu en de samenleving | Individualisme of collectivisme |
| De rollen van mannen en vrouwen | Masculien of feminien |
| Omgaan met conflicten en onzekerheid | Onzekerheidsvermijding |
Bekijk een voorbeeld
De verhouding tot gezag (machtsafstand).
- Hoge machtsafstand: leerlingen staan recht als de leerkracht binnenkomt, en spreken hem nooit tegen. De directeur beslist alleen.
- Lage machtsafstand: leerlingen spreken de leerkracht aan met de voornaam, en mogen in de leerlingenraad meebeslissen over het schoolreglement.
Instituties lossen grondproblemen op
Een samenleving lost haar grondproblemen niet elke dag opnieuw op. Ze heeft er vaste instituties voor (les 1): het gezin, de school, de rechtbank, de politie, de media. Die instituties hebben een socialiserende functie: ze leren de leden van de samenleving het gedrag dat het probleem oplost. Zo geven ze de cultuur door aan de volgende generatie.
Een belangrijk grondprobleem is: hoe zorg je ervoor dat mensen zich aan de normen houden? Dat heet sociale controle.
Sociale controle is alles wat een groep of een samenleving doet om ervoor te zorgen dat haar leden zich aan de normen houden. Ze is informeel als ze uitgaat van mensen in je omgeving (een blik, een opmerking, roddel), en formeel als ze uitgaat van een organisatie met officiële regels en straffen (de school, de politie, de rechtbank).
Bekijk het juiste antwoord
| Grondprobleem | Wie lost het op? |
|---|---|
| Wie zorgt voor de informele sociale controle? | Ouders, familie, vrienden, buren |
| Wie zorgt voor de formele sociale controle? | De school (met het schoolreglement), de politie, de rechtbank, met de wet |
| Wie zorgt voor de primaire socialisatie? | Het gezin |
| Wie zorgt voor de secundaire socialisatie? | De school, de klasgroep, vrienden, de jeugdbeweging, de sportclub |
| Wie zorgt voor de tertiaire socialisatie? | De media, sociale media, bekende personen en influencers |
| Wie zorgt voor minderjarigen? | Het gezin, de kinderopvang en de naschoolse opvang, pleegzorg |
Elke cultuur, een ander antwoord
Alle samenlevingen moeten bijvoorbeeld zorgen voor wie niet meer voor zichzelf kan zorgen. Maar ze doen het op een andere manier:
- In een meer collectivistische cultuur zorgt vaak de familie voor de ouderen: een oma woont bij haar kinderen in huis, en de kleinkinderen helpen mee. Iemand naar een rusthuis brengen, kan er als een schande gelden.
- In een meer individualistische cultuur zoals de Belgische zorgen vaker instituties: thuiszorg, een dienstencentrum of een woonzorgcentrum. Ouderen willen er ook vaak zelf zo lang mogelijk zelfstandig blijven, en hun kinderen "niet tot last zijn".
Geen van beide is "de juiste" oplossing: elk antwoord past bij de waarden van de cultuur, en elk heeft voor- en nadelen. En in België mengen de twee zich: veel families combineren mantelzorg met hulp van buitenaf (3de jaar, hoofdstuk 13).
Bekijk een voorbeeld
Wie zorgt voor jonge kinderen?
- In België gaan veel baby's naar de kinderopvang als beide ouders werken. Waarde: zelfstandigheid, en werk voor mannen én vrouwen.
- In veel Zuid-Europese of Noord-Afrikaanse families zorgen vaker de grootouders of andere familieleden. Waarde: de familie zorgt voor elkaar.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.