S&P 4HW - H8 les 6: Fijnmazige en grofmazige culturen

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Lina (16) vraagt of ze zaterdag naar een fuif mag. Haar vader zegt: "Wat zullen de buren en de familie zeggen als ze horen dat je daar was?" Haar vriendin Emma krijgt van haar moeder te horen: "Doe maar wat je zelf het beste vindt, je bent oud genoeg."

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Lina's vader denkt vooral aan de groep: de familie en de buren, en wat zij ervan zullen vinden. Er zijn duidelijke regels, en wie ze overtreedt, brengt de hele familie in verlegenheid.

Emma's moeder legt de keuze bij Emma zelf: er zijn weinig vaste regels, en Emma is zelf verantwoordelijk.

De Nederlandse socioloog David Pinto beschreef dat verschil met twee soorten culturen. Let op: het gaat hier niet over "Belgen" en "migranten". Zulke verschillen vind je ook tussen Belgische families.

F-culturen en G-culturen

David Pinto werkte als socioloog en trainer rond de communicatie tussen mensen uit verschillende culturen in Nederland. Hij vergeleek culturen met een net: met heel kleine of met grote mazen.

Een fijnmazige cultuur (F-cultuur) heeft veel gedetailleerde regels voor hoe je je in allerlei situaties gedraagt, en veel sociale controle. De groep staat centraal: het is een wij-cultuur.

Een grofmazige cultuur (G-cultuur) heeft weinig vaste regels voor het dagelijkse gedrag, en weinig sociale controle. Het individu staat centraal: het is een ik-cultuur.

F-cultuur (fijnmazig) G-cultuur (grofmazig)
Regels Veel regels, voor veel situaties: hoe je groet, eet, je kleedt, met ouderen spreekt Weinig vaste regels; je interpreteert ze zelf
Sociale controle Veel: de familie en de buurt kijken mee Weinig: wat je doet, is je eigen zaak
Wat telt? Erbij horen, de eer van de familie, de regels van de groep eigen maken Authentiek zijn, jezelf tonen zoals je wilt
Afwijken Wordt niet aanvaard Wordt meer aanvaard
Verantwoordelijk De groep (wat jij doet, valt terug op je familie) Het individu: jij bent verantwoordelijk voor je daden
Keerzijde Weinig vrijheid voor wie anders wil leven Minder solidariteit, meer eenzaamheid

Je ziet het verband met de sociale controle (les 5) en met individualisme en collectivisme (les 4).

Mixculturen

Veel mensen leven tussen twee culturen. Pinto stelde vast dat dat vaak geldt voor jongeren van de tweede generatie: kinderen van migranten die in West-Europa opgroeien. Thuis gelden de regels van een F-cultuur, op school en bij vrienden die van een G-cultuur. Ze leren schakelen tussen de twee, en maken er vaak een eigen mix van.

Een mixcultuur is een combinatie van kenmerken van een fijnmazige en een grofmazige cultuur, bijvoorbeeld bij jongeren die thuis andere regels volgen dan op school.

Pinto en Maslow

In hoofdstuk 3 (les 3) leerde je de behoeftenpiramide van Maslow, en de kritiek dat ze vooral past bij een individualistische cultuur. Pinto tekende een piramide voor een F-cultuur.

Bekijk de uitleg
  • Hetzelfde: de basis. In beide modellen komen eerst de primaire behoeften, zoals eten, drinken en veiligheid.
  • Anders: bij Maslow staat het individu bovenaan (zelfontplooiing: worden wie je bent). Bij Pinto staat de groep bovenaan: de familie en de gemeenschap tevreden stellen, en hun eer bewaren. Pinto heeft vier niveaus, Maslow vijf.
  • Maslow was een Amerikaan, en schreef vanuit een individualistische G-cultuur: daar is zelfontplooiing het hoogste doel. Voor iemand uit een F-cultuur is "je eigen weg gaan" niet altijd het hoogste wat je kunt bereiken.

Een model is geen werkelijkheid

Pinto noemde de meeste West-Europese landen grofmazig, en veel Arabische en Aziatische landen fijnmazig. Wees daar voorzichtig mee:

Wie het model gebruikt om over één persoon te oordelen ("jij komt uit een F-cultuur, dus jij mag vast niets"), maakt er een stereotype van (hoofdstuk 6). Het model is bedoeld om verschillen te begrijpen, bijvoorbeeld waarom twee mensen elkaar niet begrijpen, niet om mensen in een hokje te stoppen.

Oefenen

Past deze situatie het best bij een fijnmazige cultuur, een grofmazige cultuur of een mixcultuur?

  1. Bij een bezoek aan de familie weet iedereen precies wie eerst begroet wordt, wie waar zit en wie eerst eet.

  2. Een student verft haar haar blauw; haar ouders vinden het "haar keuze".

  3. Youssef spreekt thuis Arabisch en volgt de regels van zijn ouders, en op school discussieert hij vrij met zijn leerkracht.

  4. Als een dochter scheidt, voelt de hele familie zich beschaamd tegenover de gemeenschap.

  5. Buren weten nauwelijks wie er naast hen woont, en bemoeien zich er niet mee.

Bekijk de uitleg
  • Fijnmazig: vaste regels voor elke situatie (de begroeting), en wat één persoon doet, valt terug op de groep (de scheiding).
  • Grofmazig: je maakt zelf je keuzes (het blauwe haar), en er is weinig sociale controle (de buren). Merk de keerzijde op: weinig solidariteit.
  • Mixcultuur: Youssef schakelt tussen de regels van thuis en die van school.