S&P 3HW - H8 les 3: Rollen spelen en ongeschreven regels

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Ze speelt waarschijnlijk haar mama of papa na. Ze speelt twee rollen tegelijk: die van de ouder (zij), en die van het kind (de knuffel). Zo leert ze hoe een ouder denkt, en ziet ze zichzelf door de ogen van haar ouder. Dat is volgens de socioloog George Herbert Mead een belangrijke stap in de socialisatie.

George Herbert Mead

De Amerikaanse filosoof en socioloog George Herbert Mead (1863–1931) onderzocht hoe een kind leert wie het is, en hoe het de regels van de samenleving leert. Volgens hem gebeurt dat vooral door te spelen. Hij beschreef twee stadia.

Het play-stadium

In het play-stadium speelt een kind de rol na van een belangrijke persoon uit zijn omgeving, een significant other (een betekenisvolle ander): een ouder, een broer of zus, de juf.

Een kleuter speelt dat hij de juf is, of de dokter, of de buschauffeur. Je kent het doe-alsofspel uit hoofdstuk 6. Het kind speelt daarbij twee rollen: die van de significant other, en die van zichzelf. Zijn pop, zijn knuffel of zijn kleine broer krijgt de rol van het kind.

Daardoor leert het kind zichzelf zien door de ogen van een ander: "Wat vindt mama ervan als ik mijn boterham niet opeet?" Zo begint het een beeld van zichzelf te vormen. Je ziet jezelf als het ware in een spiegel: in de reacties van de mensen rond je.

Het game-stadium

In het game-stadium speelt een kind spelletjes met meerdere rollen en vaste regels, samen met anderen. Het leert zichzelf zien vanuit de groep als geheel: de generalized other (de veralgemeende ander).

Denk aan voetbal, tikkertje of verstoppertje. Voor het spel begint, verdelen de kinderen de rollen: wie is de keeper, wie moet tikken? En ze spreken de regels af. Een kind moet nu niet één persoon begrijpen, maar alle rollen tegelijk: wat doet de keeper, wat doen de verdedigers, wat verwacht het team van mij? Wie zich niet aan zijn rol of aan de regels houdt, wordt uitgesloten: "Je speelt vals, je mag niet meer meedoen."

Zo leert een kind wat "de groep" verwacht, en later wat de hele samenleving verwacht. Dat is de generalized other.

Regels worden vanzelfsprekend

Na een tijdje voelen de regels niet meer als iets wat je opgelegd wordt. Ze lijken gewoon vanzelfsprekend: je wilt zelf niet vals spelen. Sociologen noemen dat internaliseren: je maakt de regels je eigen.

Dat geldt niet alleen voor spelletjes. Ook de normen van de samenleving internaliseer je. Zo goed zelfs, dat je niet meer merkt dat het regels zijn.

Is dit het play-stadium of het game-stadium?

  1. Een jongen van vier draagt de schoenen van zijn papa, en zegt: "Ik ga nu naar mijn werk!"

  2. Zes kinderen spelen verstoppertje. Ze spreken af tot hoeveel je telt, en waar je niet mag verstoppen.

  3. Een meisje van drie geeft haar pop een spuitje: "Even flink zijn, het doet geen pijn."

  4. Een jongen van negen weet in een basketbalmatch precies waar hij moet staan als zijn ploeg verdedigt.

Bekijk de uitleg

In het play-stadium speelt een kind één belangrijke persoon na: papa, de dokter. In het game-stadium spelen kinderen samen, met verschillende rollen en afgesproken regels.

Ongeschreven regels zichtbaar maken

Hoe weet je welke ongeschreven regels je allemaal kent? Door ze te breken.

In de jaren 1960 vroeg de Amerikaanse socioloog Harold Garfinkel aan zijn studenten om zich thuis een tijdje te gedragen als een beleefde huurder: heel formeel, "meneer" en "mevrouw" zeggen tegen hun ouders, vragen of ze iets uit de koelkast mochten nemen, alleen praten als iemand iets vroeg. Hun familie was verbaasd, en daarna boos of ongerust: "Ben je ziek?" "Waarom doe je zo gemeen?" Niemand had ooit gezegd dat je thuis níet zo beleefd moet zijn. Toch voelde iedereen meteen dat er een regel gebroken werd.

Een breaching experiment is een experiment waarin iemand met opzet een ongeschreven regel breekt, om te zien hoe de anderen reageren. Zo wordt de regel zichtbaar.

Drie situaties:

  1. Je stapt in een lift, en gaat met je rug naar de deur staan, met je gezicht naar de andere mensen.
  2. Je gaat op een lege bus vlak naast de enige andere reiziger zitten.
  3. Je beantwoordt "Hoe gaat het?" met een uitleg van vijf minuten over al je problemen.
Bekijk de uitleg
  1. In een lift kijk je naar de deur, en je kijkt anderen niet aan. Mensen worden ongemakkelijk, en kijken weg.
  2. Op een lege bus laat je ruimte tussen jou en een onbekende. De andere reiziger schuift waarschijnlijk op, of gaat ergens anders zitten.
  3. "Hoe gaat het?" is vaak een groet, geen echte vraag: je antwoordt kort, "goed, en met jou?". De ander weet niet goed wat hij moet doen, en zoekt een manier om weg te gaan.

Je kende die regels al, zonder dat iemand ze je ooit heeft uitgelegd: je hebt ze geïnternaliseerd.