Wat moet je kunnen?
- Met het bio-ecologisch model uitleggen dat psychische kwetsbaarheid veel oorzaken heeft
- Risicofactoren en beschermende factoren herkennen op de verschillende niveaus
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Ook in hetzelfde gezin is niet alles hetzelfde. De broers hebben een ander temperament en een andere persoonlijkheid, ze hebben andere vrienden, de ene werd misschien gepest, de andere niet. Psychische problemen hebben bijna altijd veel oorzaken tegelijk, op verschillende niveaus. Een model dat je kent, helpt om ze te ordenen.
Het bio-ecologisch model, opnieuw
Je kent het bio-ecologisch model van Bronfenbrenner uit hoofdstuk 1 (les 4). In het midden staat de persoon, met wat hij aangeboren meekrijgt (nature). Rondom liggen steeds grotere kringen van omgevingsinvloeden (nurture). Dat model helpt ook om te begrijpen waar psychische kwetsbaarheid vandaan komt.
Op elk niveau zijn er factoren die het risico verhogen, en factoren die je beschermen.
- Risicofactor
- iets wat de kans op psychische problemen groter maakt. Bijvoorbeeld: gepest worden, een scheiding, armoede.
- Beschermende factor
- iets wat de kans op psychische problemen kleiner maakt, of helpt om er beter doorheen te komen. Bijvoorbeeld: een warme band met je ouders, goede vrienden, een hobby.
| Niveau | Risicofactoren | Beschermende factoren |
|---|---|---|
| Bio (de persoon zelf) | een erfelijke aanleg, een kwetsbaar temperament, een chronische ziekte | een veerkrachtig temperament, een realistisch zelfbeeld, goede copingvaardigheden |
| Microsysteem (gezin, vrienden, school) | een te controlerende opvoeding, ruzie thuis, een scheiding, gepest worden | liefde en steun van familie en vrienden, een ondersteunende opvoeding, een leerkracht bij wie je terechtkunt |
| Exo- en macrosysteem (buurt, media, samenleving) | armoede, discriminatie, prestatiedruk, schoonheidsidealen op sociale media | een goede sociale zekerheid, toegankelijke hulp, een samenleving waarin je over psychische problemen kunt praten |
Psychische problemen ontstaan meestal als er veel risicofactoren samenkomen, en weinig beschermende. Daarom is het goed nieuws dat er op elk niveau iets kan veranderen: een vriend die luistert, een school die pesten aanpakt, of een overheid die hulp goedkoper maakt.
Ayla (16) woont met haar moeder en twee broers in een klein appartement. Haar moeder werkt in ploegen en is vaak moe. Op school haalt Ayla goede punten, en ze heeft twee beste vriendinnen. Sinds kort wordt ze online uitgelachen om haar uiterlijk. Ze slaapt slecht, en zit veel op haar kamer.
Bekijk de uitleg
- Risicofactoren: online uitgelachen worden (micro, en de sociale media: exo); weinig ruimte en een vaak vermoeide moeder (micro), misschien met geldzorgen (exo, macro); schoonheidsidealen op sociale media (macro).
- Beschermende factoren: twee beste vriendinnen (micro); goede punten, een gevoel van competentie (bio, micro).
- Haar slecht slapen en zich terugtrekken zijn tekenen van internaliserend probleemgedrag (les 2): een signaal om met haar te praten.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.