S&P 4HW - H7 les 6: De groep en de druk

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Bijna iedereen heeft dat al meegemaakt. Mensen zijn sociale dieren: het gevoel ergens bij te horen is heel sterk. Daarom passen we ons gedrag vaak aan aan de groep, bewust of onbewust. Dat heet conformisme.

Groepen en hun normen

Je hoort bij veel groepen tegelijk: je gezin, je klas, je school, je vriendengroep, je sportclub. Elke groep heeft eigen ongeschreven regels. Je kent normen al uit hoofdstuk 1.

Sociale normen zijn de ongeschreven regels die binnen een groep gelden: hoe je je hoort te gedragen, wat je zegt, wat je draagt.

Sommige normen zijn algemeen (over politiek, geloof, alcohol), andere specifiek (welke kleren je draagt, hoe je elkaar begroet, of je je emoties toont). In een nieuwe groep zoek je ze uit door te kijken naar wat iedereen doet (uniformiteit), en naar wat er gebeurt als iemand de regels overtreedt (negatieve gevolgen: uitgelachen worden, er niet meer bij horen).

Hoe sterker de band in een groep, hoe beter ze samen doelen bereikt. Die band heet sociale cohesie. Ze geeft je een sociale identiteit (een "wij", hoofdstuk 6), en helpt om samen iets te realiseren, van een schoolfeest tot een actie voor het klimaat.

Bekijk een voorbeeld

"In mijn gezin eten we elke avond samen, en je doet je schoenen uit als je binnenkomt. Niemand heeft het me ooit uitgelegd: ik zag dat iedereen het deed, en mijn moeder keek boos als ik het vergat."

Conformisme

Conformisme is je gedrag aanpassen aan de normen van de groep, zonder dat iemand het je uitdrukkelijk vraagt (impliciete groepsdruk).

In 1951 deed Solomon Asch, die je kent van de eerste indruk (hoofdstuk 6), een beroemd experiment. Een proefpersoon zat in een groep van zeven à negen "studenten". Ze kregen kaarten te zien met lijnen, en moesten zeggen welke lijn even lang was als een voorbeeldlijn. Het antwoord was telkens overduidelijk. Maar de andere "studenten" waren medewerkers van Asch, en gaven bij sommige vragen allemaal hetzelfde foute antwoord. Wat deed de proefpersoon? Gemiddeld volgde hij de groep bij ongeveer een derde van die vragen, en drie op de vier proefpersonen gaven minstens één keer het foute antwoord van de groep.

Conformisme gebeurt soms bewust, maar vaak onbewust. Je kent het kameleoneffect al uit hoofdstuk 2 (les 4): je neemt ongemerkt de houding, de gebaren en de woorden van de mensen rond je over. Dat is ook een vorm van conformisme.

Waarom passen we ons aan?

Groepsdruk: goed of slecht?

Groepsdruk is niet altijd slecht. Ze is negatief als je in een gevaarlijke of oneerlijke situatie blind de groep volgt: drinken omdat iedereen drinkt, meelachen met iemand die gepest wordt. Ze is positief als ze je helpt om samen iets goeds te doen: studeren omdat je vrienden ook studeren, sorteren omdat iedereen in de straat het doet.

Bekijk een voorbeeld
  • Positief: "In onze klas studeert iedereen samen in de bib voor de examens. Ik ga mee, en ik studeer daardoor veel beter dan thuis."
  • Negatief: "Op een feestje rookte iedereen. Ik wilde niet, maar deed het toch, om niet raar bekeken te worden."

Oefenen

Waarom past de persoon zich aan?

  1. Op een nieuwe school draagt Sam dezelfde merkschoenen als iedereen, omdat ze hem anders uitlachten.

  2. Lotte sorteert haar afval, omdat ze het zelf belangrijk vindt voor het milieu.

  3. Zonder het te merken praat Ilias na een week bij zijn Nederlandse neven met een Nederlands accent.

  4. Iedereen gaat in de rij staan aan de kassa, en Fatima ook, zonder erbij na te denken.

Bekijk de uitleg

Een bewuste keuze komt vanuit jezelf. Angst voor de gevolgen is bewust, maar niet vrijwillig. Het ongemerkt overnemen van een accent is het kameleoneffect: je wilt erbij horen en aardig gevonden worden. In de rij staan zonder na te denken is er niet bij stilstaan.