Wat moet je kunnen?
- De twee componenten van het zelfbeeld uitleggen (Rosenberg)
- Een realistisch, een laag en een te hoog zelfbeeld herkennen
- De factoren die je zelfbeeld beïnvloeden herkennen in voorbeelden
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Bij het kiezen van de woorden deed je twee dingen. Je beschreef jezelf ("ik ben koppig"), en je gaf er misschien ook een oordeel over ("en daar ben ik niet blij mee"). Dat zijn de twee kanten van je zelfbeeld.
Twee kanten van je zelfbeeld
Je kent het begrip uit hoofdstuk 7: je zelfbeeld is hoe je jezelf ziet (hoofdstuk 7, les 4). Het ontwikkelt zich je hele jeugd. Een peuter ontdekt dat hij een "ik" is, een kleuter beschrijft zichzelf in concrete termen ("ik kan snel lopen"), een schoolkind vergelijkt zich met anderen, en een adolescent denkt ook na over zijn gevoelens en gedachten.
De Amerikaanse socioloog Morris Rosenberg onderscheidde twee componenten.
- Zelfkennis
- wat je over jezelf weet: je persoonlijkheidstrekken, je uiterlijk, wat je kunt en niet kunt, hoe je overkomt bij anderen. Bijvoorbeeld: "Ik ben goed in tekenen, en ik ben vrij stil in een groep."
- Zelfwaardering
- hoe je jezelf beoordeelt: hoe tevreden je bent over wie je bent. Bijvoorbeeld: "Ik vind het jammer dat ik zo stil ben."
Hoe zie jij jezelf?
| Zelfbeeld | Kenmerken | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Realistisch | Je kent je sterke en je zwakke kanten, en hebt voldoende zelfvertrouwen. Je kunt tegen een stootje: je bent veerkrachtig. | "Wiskunde ligt me niet, maar als ik oefen, slaag ik." |
| Laag (negatief) | Je ziet vooral wat je niet kunt, en hebt weinig zelfvertrouwen. | "Ik kan dat toch niet. Ik ben gewoon dom." |
| Te hoog (te positief) | Je overschat jezelf, en hebt te veel zelfvertrouwen. Je bent zelfvoldaan, en leert moeilijk uit je fouten. | "Ik hoef niet te studeren, ik weet dat allemaal al." |
Wat beïnvloedt je zelfbeeld?
- Opvoeding. Ouders die warm zijn en duidelijke regels uitleggen (de ondersteunende opvoeding uit hoofdstuk 2), geven hun kind meestal een realistisch zelfbeeld. Een autoritaire of een overbeschermende opvoeding kan leiden tot een laag zelfbeeld.
- Omgeving. Hoe anderen op je reageren, kleurt hoe je jezelf ziet. Ook stereotypen spelen mee: veralgemeningen die de samenleving aan alle leden van een groep toekent ("meisjes zijn slecht in wiskunde"). Wie zo'n negatief beeld vaak hoort, gaat het soms zelf geloven.
- Leeftijd. In de adolescentie is het zelfbeeld vaak het meest wankel: je lichaam verandert, en wat anderen van je denken, wordt heel belangrijk.
- Geslacht. Gemiddeld hebben meisjes en vrouwen een lager zelfbeeld dan jongens en mannen, onder meer door de beelden van "het perfecte lichaam" in reclame en op sociale media.
- Sociale vergelijking. Je vergelijkt jezelf voortdurend met anderen, ook met de (bewerkte) foto's die je online ziet.
- Mila (15): "Ik ben goed in sport en in talen, maar wiskunde is echt niet mijn ding. Mijn ouders zeggen dat dat niet erg is, als ik maar mijn best doe."
- Jonas (16): "Iedereen in de klas is knapper en slimmer dan ik. Op Instagram zie ik alleen maar jongens met een sixpack. Mijn vader zegt altijd dat ik nergens goed in ben."
- Lotte (14): "Ik ben gewoon de beste van de klas, in alles. De leerkrachten snappen dat nog niet."
Bekijk de uitleg
- Realistisch: Mila kent haar sterke en zwakke kanten. Haar opvoeding (ouders die haar steunen) helpt.
- Laag: Jonas ziet alleen wat hij niet is. Factoren: sociale vergelijking (de klas, Instagram), media, zijn opvoeding (een vader die kritiek geeft) en zijn leeftijd (de adolescentie).
- Te hoog: Lotte overschat zichzelf, en legt de schuld bij anderen. Factor: leeftijd, en misschien een omgeving die haar altijd ophemelde.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.