S&P 3HW - H5 les 2: Leren praten

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Liever niet uitdrukkelijk. Wie telkens verbeterd wordt, kan bang worden om fouten te maken, en gaat dan minder praten. Beter: gebruik zelf de juiste vorm in je antwoord. "Welk liedje heb je gezongen?" Zo hoort de peuter hoe het moet, zonder dat het gesprek stopt. En eigenlijk is "gezingd" een slimme fout: de peuter past een regel toe die hij zelf ontdekt heeft (gespeeld, gefietst, gezingd). Hij moet nog leren dat er uitzonderingen zijn.

Van klanken naar taal

Rond twee jaar maakt een kind volgens Piaget de overgang van de sensomotorische fase naar de preoperationele fase: daarover leer je meer in hoofdstuk 6. Het opvallendste in de peutertijd is dat het kind leert praten.

Een baby begrijpt al heel wat, maar zegt nog niet veel. Ook bij een peuter is de passieve taal (wat hij begrijpt) groter dan de actieve taal (wat hij zelf zegt). De taalontwikkeling verloopt in drie stappen. De leeftijden zijn gemiddelden: elk kind heeft zijn eigen tempo.

Een tijdlijn met drie stappen in de taalontwikkeling van een peuter. Van 1 tot 1,5 jaar: eerste woordjes en eenwoordzinnen, bijvoorbeeld "Koek!". Van 1,5 tot 2 jaar: de woordenschat groeit snel, met wat-vragen en tweewoordzinnen, bijvoorbeeld "poes weg". Van 2 tot 3 jaar: meerwoordzinnen, nog met fouten, bijvoorbeeld "Ik heb liedje gezingd". Rond 3 à 4 jaar praten de meeste kinderen bijna foutloos.
Schema: gemaakt door Claude (Anthropic). Alle leeftijden zijn gemiddelden.

Stap 1: eerste woordjes (1 tot 1,5 jaar)

Rond één jaar zegt een kind zijn eerste woordjes: klanken die altijd hetzelfde betekenen, zoals "ba" voor bal. Vaak zijn het herhaalde lettergrepen: mama, papa, pipi.

Een eenwoordzin is één woord waarmee een peuter een hele zin bedoelt.

Wat de peuter bedoelt, haal je uit de situatie en uit de intonatie:

Stap 2: veel nieuwe woorden (1,5 tot 2 jaar)

Rond anderhalf jaar groeit de woordenschat ineens heel snel. In deze periode leert een peuter vaak een paar nieuwe woorden per dag. Hij wil van alles weten hoe het heet: dat is de periode van de wat-vragen ("En da?"). Omdat hij de klanken nog niet goed kan uitspreken, worden veel woorden vervormd: "tauto" voor auto, "nana" voor banaan.

Een tweewoordzin is een zinnetje van twee woorden, zoals "poes weg" of "papa boos".

In deze periode duiken ook woorden op als ik, mijn, nee en nog. Ze tonen dat de peuter zichzelf ontdekt als een persoon met een eigen wil: daarover gaat les 4.

Stap 3: zinnen (2 tot 3 jaar)

Een meerwoordzin is een zin van drie woorden of meer, vaak nog kort en met fouten, zoals in een telegram.

Peuters laten de kleine woordjes vaak weg: "Kijk, Miel koekje geeft hond." En ze maken fouten tegen de regels: "Ik heb gezingd", "twee koeks". Zulke fouten zijn een goed teken: de peuter ontdekt zelf hoe de taal werkt, en past die regels toe, ook waar ze niet gelden.

Hoe reageer je? Verbeter niet telkens: een peuter die vaak verbeterd wordt, kan bang worden om fouten te maken. Gebruik zelf de juiste vorm in je antwoord:

Peuter: "Twee koeks!" Jij: "Ja, jij hebt twee koeken gekregen!"

Rond drie à vier jaar praten de meeste kinderen bijna foutloos. Ook mensen die het kind niet kennen, begrijpen het dan vlot.

Meer dan één taal

Veel kinderen, zeker in Brussel, groeien op met twee of meer talen. Volgens Kind en Gezin lopen zij daardoor geen achterstand op: ze bereiken de stappen in de taalontwikkeling even goed. Meertalige peuters mixen vaak talen in één zin. Dat is normaal, en bijna nooit een teken van een probleem. De raad van Kind en Gezin: spreek met je kind de taal waarin je je goed voelt, praat veel met je kind, en reageer positief op alle talen die het leert. Een stevige basis in de thuistaal helpt om ook andere talen vlot te leren.

Kind en Gezin (z.d.): Mixen van talen

Opdracht: een peuter opnemen

Nu ga je zelf onderzoeken hoe een peuter praat.

  1. Zoek een peuter tussen één en drie jaar: een broertje, een zusje, een nichtje, een kind uit de buurt.
  2. Vraag toestemming aan de ouders. Leg uit dat het een opdracht voor school is, en dat de opname nergens gedeeld wordt.
  3. Neem ongeveer tien minuten op met je gsm (alleen het geluid), terwijl je samen speelt of een boekje leest. Stel vragen, en laat de peuter vertellen.
  4. Schrijf tien uitspraken uit, letterlijk, met de fouten erin. Geef de peuter een andere naam. Noteer ook wat jij zei of vroeg.
  5. Wis de opname als je opdracht af is.
  6. Analyseer: hoe oud is de peuter? Welke soorten zinnen hoor je (eenwoordzinnen, tweewoordzinnen, meerwoordzinnen)? Stelt hij wat-vragen? Welke fouten maakt hij, en hoe reageerde jij erop?
Bekijk de uitleg

Een goed antwoord noemt de stap (eerste woordjes, veel nieuwe woorden, of zinnen), geeft twee letterlijke uitspraken als bewijs ("koek!" is een eenwoordzin, "auto weg" een tweewoordzin), en vergelijkt met de leeftijd uit de les. Denk eraan: de leeftijden zijn gemiddelden. Een peuter die wat later of vroeger is, is meestal gewoon een peuter met een eigen tempo, zeker als hij met meer dan één taal opgroeit.

Oefenen

Bij welke stap in de taalontwikkeling hoort deze uitspraak?

  1. Lotte (13 maanden) zegt "bah!" en wijst naar de bal onder de tafel.

  2. Yusuf zegt "auto weg" als de auto van zijn papa vertrekt.

  3. Ella wijst naar een vogel, een boom en een fiets, en vraagt telkens "En da?".

  4. Nora zegt: "Ik heb mijn beker zelf gevuld en niet gemorst."

  5. Kian zegt: "Mama, kijk, hond koekje opgeët!"

Bekijk de uitleg

Eerste woordjes (1 tot 1,5 jaar): één woord, een hele zin bedoeld (eenwoordzin). Veel nieuwe woorden (1,5 tot 2 jaar): wat-vragen en tweewoordzinnen. Zinnen (2 tot 3 jaar): meerwoordzinnen, eerst nog met fouten zoals "opgeët". De zin van Nora is al bijna foutloos: zij is waarschijnlijk al bijna drie.