Wat moet je kunnen?
- Vooroordelen over psychische problemen weerleggen met onderzoek, en uitleggen wat stigma is.
- Psychische kwetsbaarheid, internaliserend en externaliserend probleemgedrag uitleggen en herkennen.
- Veerkracht en coping uitleggen, en probleemgerichte en emotiegerichte coping herkennen.
- Met het bio-ecologisch model risicofactoren en beschermende factoren herkennen.
- De drie bouwstenen van mentaal welbevinden en de lijnen van de hulpverlening uitleggen, en weten waar je hulp vindt.
- Uitleggen hoe je een begrip meet met een vragenlijst, fouten in vragen verbeteren, en een vragenlijst over een gevoelig onderwerp veilig afnemen.
Bij elk leerdoel van dit hoofdstuk hoort hieronder één oefening. De voorbeelden zijn nieuw: zo zie je of je de leerstof ook echt kunt toepassen. Lukt een oefening niet, of was je niet zeker van je antwoord? Bekijk dan de les die erbij staat nog eens.
Vooroordelen en stigma
Leerdoel: vooroordelen over psychische problemen weerleggen met onderzoek, en uitleggen wat stigma is. Herhaal: les 1.
Een klasgenoot zegt: "Depressie? Dat is iets voor zwakke mensen. Ik zou daar nooit last van hebben."
Bekijk de uitleg
- Psychische problemen zijn heel gewoon: ongeveer de helft van de mensen krijgt er ooit mee te maken, vaak al voor hun 14de.
- Ook sterke en succesvolle mensen krijgen ze, zoals topsporters en bekende artiesten. Ze hebben veel oorzaken, ook in de omgeving: het is geen kwestie van zwakte.
Stigma is een negatief etiket dat de samenleving op een groep mensen kleeft. Het gevolg: wie het moeilijk heeft, schaamt zich, praat er niet over en zoekt geen (of te laat) hulp.
Kwetsbaarheid
Leerdoel: psychische kwetsbaarheid, internaliserend en externaliserend probleemgedrag uitleggen en herkennen. Herhaal: les 2.
Bekijk de uitleg
Psychische kwetsbaarheid is gevoeliger zijn voor stress en negatieve emoties. Internaliserend: de negatieve emoties blijven binnen (piekeren, angst). Externaliserend: ze richten zich naar buiten (vechten, vandalisme).
Veerkracht en coping
Leerdoel: veerkracht en coping uitleggen, en probleemgerichte en emotiegerichte coping herkennen. Herhaal: les 2.
Bekijk de uitleg
Veerkracht: je kunnen aanpassen aan tegenslag, en erdoorheen komen. Coping: hoe je met problemen en stress omgaat.
- Probleemgericht: je pakt het probleem zelf aan (je maakt een planning voor je herexamen). Past als je het probleem kunt oplossen.
- Emotiegericht: je zoekt een manier om met je gevoelens om te gaan (je praat met een vriend na het overlijden van je opa). Past als je het probleem niet kunt oplossen.
Oorzaken
Leerdoel: met het bio-ecologisch model risicofactoren en beschermende factoren herkennen. Herhaal: les 3.
Milan (15) is van nature een gevoelige jongen. Zijn ouders zijn net gescheiden. Hij zit in een voetbalploeg met een trainer die echt luistert. In het nieuws hoort hij elke dag over prestatiedruk bij jongeren.
Bekijk de uitleg
- Risicofactoren: zijn gevoelige temperament (bio), de scheiding van zijn ouders (microsysteem), de prestatiedruk in de samenleving (macrosysteem).
- Beschermende factoren: een trainer die luistert, en een ploeg waar hij bij hoort (microsysteem).
Welbevinden en hulp
Leerdoel: de drie bouwstenen van mentaal welbevinden en de lijnen van de hulpverlening uitleggen, en weten waar je hulp vindt. Herhaal: les 4.
Bekijk de uitleg
- Je goed voelen, jezelf kunnen zijn, goed omringd zijn.
- 1ste lijn: hulp waar je zelf naartoe kunt stappen (de huisarts, het CLB, een eerstelijnspsycholoog). 2de lijn: meer gespecialiseerde hulp, na een doorverwijzing (een centrum voor geestelijke gezondheidszorg).
- Anoniem: Awel (102), Nu praat ik erover (chat), Tele-Onthaal (106), en de Zelfmoordlijn (1813) als je aan zelfdoding denkt of je zorgen maakt over iemand.
Meten met een vragenlijst
Leerdoel: uitleggen hoe je een begrip meet met een vragenlijst, fouten in vragen verbeteren, en een vragenlijst over een gevoelig onderwerp veilig afnemen. Herhaal: les 5.
Een school wil weten hoe gestrest haar leerlingen zijn. Op de vragenlijst staat: "Vind jij ook dat de examens veel te zwaar zijn en dat je te weinig slaapt?" Bovenaan moeten de leerlingen hun naam en klas invullen.
Bekijk de uitleg
- Suggestief: "vind jij ook" en "veel te zwaar" sturen naar "ja". Beter: een neutrale uitspraak met een likertschaal, zoals "Ik voel me gestrest in de examenperiode" (helemaal oneens tot helemaal eens).
- Dubbel: de vraag gaat over de examens én over slaap. Maak er twee vragen van.
- Niet anoniem: met naam en klas antwoorden leerlingen minder eerlijk (sociaal wenselijk). Laat de naam weg, maak deelnemen vrijwillig, en zet onderaan waar je hulp vindt.
Meerdere vragen: met één vraag speelt het toeval een grote rol (een slechte dag, de vraag anders begrijpen). Met meerdere vragen over hetzelfde begrip is de meting betrouwbaarder.
Klaar met oefenen?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.