S&P 4HW - Hoofdstuk 4: Klaar voor de toets?

Wat moet je kunnen?

Bij elk leerdoel van dit hoofdstuk hoort hieronder één oefening. De voorbeelden zijn nieuw: zo zie je of je de leerstof ook echt kunt toepassen. Lukt een oefening niet, of was je niet zeker van je antwoord? Bekijk dan de les die erbij staat nog eens.

Emotie, stemming en temperament

Leerdoel: emotie, stemming en temperament onderscheiden, en de drie componenten van een emotie herkennen. Herhaal: les 1.

Nora staat op het podium voor haar eerste optreden met de dansgroep. Ze denkt: "Straks val ik voor iedereen." Haar handen zijn klam, en haar hart bonst. Ze kijkt naar de grond, en friemelt aan haar kostuum.

Bekijk de uitleg

Het is een emotie (angst, of zenuwen): kort en intens, met een duidelijke aanleiding (het optreden).

  • Subjectief: ze denkt "straks val ik", en voelt zich bang.
  • Fysiologisch: klamme handen, een bonzend hart.
  • Gedrag: naar de grond kijken, friemelen aan haar kostuum.

Basisemoties en de adaptieve functie

Leerdoel: de zes basisemoties opnoemen, en de adaptieve functie van emoties uitleggen. Herhaal: les 2.

Bekijk de uitleg

Blijdschap, verdriet, angst, woede, walging en verrassing.

Angst helpt je overleven: bij gevaar (een auto die op je afrijdt) gaan je hartslag, bloeddruk en ademhaling omhoog, en spannen je spieren zich op. Zo kun je snel vechten of vluchten (of je verstijft). Volgens Shelley Taylor kun je bij stress ook reageren met tend-and-befriend: je zorgt voor je naasten, en zoekt steun bij anderen.

De sociale functie

Leerdoel: de dubbele sociale functie van emoties uitleggen met voorbeelden. Herhaal: les 3.

Bekijk de uitleg

Emoties zijn een communicatiemiddel, in twee richtingen.

  • Jouw emoties beïnvloeden anderen: je kijkt verdrietig, en je vriend vraagt wat er scheelt.
  • De emoties van anderen beïnvloeden jou: je ziet dat je moeder gestrest is, en je ruimt zonder te zeuren de tafel af.

Emotionele intelligentie en regulatie

Leerdoel: emotionele intelligentie en strategieën om emoties te reguleren uitleggen en beoordelen. Herhaal: les 4.

Ruben is zenuwachtig voor zijn rijexamen. Welke strategie gebruikt hij?

  1. Hij stelt het examen een jaar uit.

  2. In de wachtzaal speelt hij een spelletje op zijn gsm.

  3. "Als het niet lukt, kan ik het gewoon opnieuw doen."

  4. Hij doet alsof hij heel kalm is, maar zijn maag draait om.

  5. "Ik ben zenuwachtig, en dat is normaal voor een examen."

Bekijk de uitleg

Emotionele intelligentie is het vermogen om goed met je eigen emoties en die van anderen om te gaan: herkennen, reguleren en gepast uiten. Van de vijf strategieën werkt herbeoordelen op lange termijn beter dan onderdrukken: bij onderdrukken verandert alleen wat anderen zien, niet wat je voelt.

Nature of nurture?

Leerdoel: de invloed van nature en nurture op emoties uitleggen met het onderzoek van Ekman en zijn critici. Herhaal: les 5.

Bekijk de uitleg

Ekman toonde foto's van gezichten met de zes basisemoties aan mensen in verschillende landen. De meerderheid herkende overal de juiste emotie (blijdschap het best, angst het minst).

Kritiek: die landen kenden allemaal westerse media; de mensen konden de uitdrukkingen geleerd hebben. Daarom onderzocht Ekman de Fore in Papoea-Nieuw-Guinea, die bijna geen contact hadden met westerlingen: ook zij herkenden de emoties. Latere onderzoekers (Crivelli en Jarillo) konden dat bij andere volkeren niet altijd bevestigen.

Besluit: de uitdrukking van basisemoties is waarschijnlijk grotendeels aangeboren (nature), maar hoe en wanneer je emoties toont, is aangeleerd (nurture).

Uitingsregels

Leerdoel: uitingsregels uitleggen, en verschillen tussen culturen verklaren met individualisme en collectivisme. Herhaal: les 6.

Bekijk de uitleg

Uitingsregels zijn sociale regels over welke emoties je mag tonen, wanneer en hoe sterk. Bijvoorbeeld: als je een cadeau krijgt dat je lelijk vindt, toon je toch blijdschap.

Bij Friesen toonden Amerikanen en Japanners alleen dezelfde negatieve emoties. Met een proefleider erbij toonden de Japanners (een meer collectivistische cultuur, waarin de harmonie in de groep belangrijk is) minder negatieve emoties, en glimlachten ze. De Amerikanen (een individualistische cultuur) toonden hun emoties nog altijd.

Casus

Leerdoel: aspecten van emoties herkennen in een casus over depressie. Herhaal: les 7.

Sinds haar ouders gescheiden zijn, is Lien (16) al twee maanden veranderd. Ze zit elke avond alleen op haar kamer, eet weinig, en zegt dat ze "niets meer leuk vindt". Ze komt vaak te laat op school, omdat ze 's nachts niet kan slapen. Tegen haar vriendinnen zegt ze dat alles oké is.

Bekijk de uitleg
  • Kenmerken: al twee maanden somber, geen plezier meer in iets, weinig eten, slecht slapen, zich terugtrekken. Een mogelijke oorzaak: de scheiding van haar ouders.
  • Regulatie: ze onderdrukt haar emoties ("alles is oké") en trekt zich terug.
  • Raad: met iemand praten die ze vertrouwt (een vriendin, een leerkracht, de leerlingenbegeleiding, het CLB, haar huisarts), of anoniem met Awel (102) of Nu praat ik erover. Een depressie is goed te behandelen.

Correlatie

Leerdoel: een correlatie lezen in een spreidingsdiagram, en uitleggen waarom een correlatie geen oorzaak bewijst. Herhaal: les 8.

Een onderzoek bij jongeren vindt een correlatie van r = -0,45 tussen het aantal uur dat ze per nacht slapen, en hoe vaak ze zich somber voelen.

Bekijk de uitleg
  • Een negatieve correlatie: hoe meer slaap, hoe minder somber. Ze is matig (tussen -0,30 en -0,50, dicht bij middelmatig).
  • De puntenwolk daalt van links boven naar rechts onder, maar de punten liggen vrij verspreid rond de trendlijn.
  • A → B: te weinig slaap maakt je somberder. B → A: wie somber is, slaapt slechter. C → A + B: een derde variabele, zoals stress of veel tijd op de gsm 's avonds, zorgt voor minder slaap én meer somberheid.

Om te weten wat de oorzaak is, heb je een experiment nodig.