Wat moet je kunnen?
- Uitleggen wat sociale cognitie is, en het verschil tussen observeren en interpreteren herkennen.
- Cognitieve schema's en de impliciete persoonlijkheidstheorie uitleggen en herkennen.
- Het primacy-effect, centrale kenmerken, het halo-effect, het horneffect en het negativiteitseffect uitleggen en herkennen.
- Interne en externe attributies en de attributiefouten uitleggen en herkennen.
- Ingroup en outgroup, ingroupfavoritisme, outgrouphomogeniteit en stereotypen uitleggen en herkennen.
- Het verschil tussen een stereotype en een vooroordeel uitleggen, en de oorzaken van vooroordelen herkennen.
- Subcategorisering, de confirmation bias en de selffulfilling prophecy uitleggen en herkennen.
- Uitleggen waarom onderzoek herhaald wordt, wat de replicatiecrisis is, en hoe onderzoekers hun onderzoek betrouwbaarder maken.
Bij elk leerdoel van dit hoofdstuk hoort hieronder één oefening. De voorbeelden zijn nieuw: zo zie je of je de leerstof ook echt kunt toepassen. Lukt een oefening niet, of was je niet zeker van je antwoord? Bekijk dan de les die erbij staat nog eens.
Kijken en oordelen
Leerdoel: uitleggen wat sociale cognitie is, en het verschil tussen observeren en interpreteren herkennen. Herhaal: les 1.
In de bus ziet Jana een jongen met een kap op die luid muziek speelt op zijn gsm. Ze denkt: "Wat een asociale gast."
Bekijk de uitleg
Sociale cognitie is hoe we informatie over andere mensen waarnemen, ordenen en interpreteren.
- Observatie: een jongen met een kap speelt luid muziek op zijn gsm.
- Interpretatie: "hij is asociaal".
- Een andere interpretatie: hij weet niet dat het geluid zo luid staat, zijn oortjes zijn kapot, of hij deelt de muziek met een vriend.
De eerste indruk
Leerdoel: cognitieve schema's en de impliciete persoonlijkheidstheorie uitleggen en herkennen. Herhaal: les 2.
Bekijk de uitleg
Een cognitief schema is een geordend geheel van kennis en verwachtingen over een persoon, groep of situatie, waarmee je snel informatie verwerkt. De impliciete persoonlijkheidstheorie is een verzameling schema's waarmee je uit één of enkele kenmerken iemands hele persoonlijkheid afleidt. Voorbeeld: "Wie veel leest, is ook verlegen en saai."
Primacy en centrale kenmerken
Leerdoel: het primacy-effect, centrale kenmerken, het halo-effect, het horneffect en het negativiteitseffect uitleggen en herkennen. Herhaal: les 3.
Bekijk de uitleg
Primacy: het eerste weegt het zwaarst. Halo: één positief kenmerk kleurt alles positief. Horn: één negatief kenmerk kleurt alles negatief. Negativiteit: het negatieve weegt zwaarder. Een centraal kenmerk (zoals warmte of competentie) is een kenmerk dat het hele beeld sterk kleurt.
Attributies
Leerdoel: interne en externe attributies en de attributiefouten uitleggen en herkennen. Herhaal: les 4.
Bekijk de uitleg
Intern: de oorzaak ligt in de persoon. Extern: in de situatie. Self-serving bias: succes bij jezelf, falen bij de situatie. Fundamentele attributiefout: bij anderen te snel een interne oorzaak.
Wij en zij
Leerdoel: ingroup en outgroup, ingroupfavoritisme, outgrouphomogeniteit en stereotypen uitleggen en herkennen. Herhaal: les 5.
Supporters van de ene voetbalploeg zeggen over de supporters van een andere ploeg: "Die zijn allemaal hooligans. Bij ons zijn de supporters gewoon fanatiek, dat is iets anders."
Bekijk de uitleg
- Ingroup: de eigen supporters; outgroup: de supporters van de andere ploeg.
- Outgrouphomogeniteit: "die zijn allemaal hooligans".
- Ingroupfavoritisme: hetzelfde gedrag heet bij de eigen groep "fanatiek" (positief), bij de andere "hooligans" (negatief).
- Een stereotype: "Alle supporters van die ploeg zijn hooligans."
Vooroordelen
Leerdoel: het verschil tussen een stereotype en een vooroordeel uitleggen, en de oorzaken van vooroordelen herkennen. Herhaal: les 6.
Bekijk de uitleg
Een stereotype is een gedachte over een groep ("Alle oudere chauffeurs rijden gevaarlijk"). Een vooroordeel is een gevoel of oordeel over één persoon uit die groep ("Jij bent zeventig, dus jij rijdt vast gevaarlijk"). Oorzaken: groepsprocessen (wij tegen zij, concurrentie), sociaal leren (van ouders, vrienden, media), het zelfbeeld opkrikken, en persoonlijkheid (autoritarisme, sociale dominantie).
Hardnekkige meningen
Leerdoel: subcategorisering, de confirmation bias en de selffulfilling prophecy uitleggen en herkennen. Herhaal: les 7.
Een coach denkt dat meisjes slecht zijn in basketbal. Hij laat de meisjes van de ploeg minder spelen, en geeft hun weinig tips. Na een seizoen spelen ze inderdaad minder goed dan de jongens. Een meisje dat toch uitblinkt, noemt hij "een uitzondering". Bij elke wedstrijd onthoudt hij vooral de gemiste worpen van de meisjes.
Bekijk de uitleg
- Selffulfilling prophecy: zijn verwachting verandert zijn gedrag (minder speeltijd, minder tips), waardoor de meisjes echt minder goed worden.
- Subcategorisering: het meisje dat uitblinkt, wordt een "uitzondering", zodat zijn vooroordeel blijft.
- Confirmation bias: hij onthoudt vooral wat zijn mening bevestigt (de gemiste worpen).
Onderzoek herhalen
Leerdoel: uitleggen waarom onderzoek herhaald wordt, wat de replicatiecrisis is, en hoe onderzoekers hun onderzoek betrouwbaarder maken. Herhaal: les 8.
Een krant kopt: "Wie 's ochtends een appel eet, haalt betere punten." Het gaat om één onderzoek bij 18 studenten. Een jaar later herhalen andere onderzoekers het met 2 000 studenten, en vinden geen verschil.
Bekijk de uitleg
- Replicatie: een onderzoek herhalen, door andere onderzoekers, met andere proefpersonen. De replicatiecrisis: veel bekende resultaten uit de psychologie worden niet opnieuw gevonden als het onderzoek herhaald wordt.
- Redenen: een kleine groep (18 studenten: het toeval speelt mee); de onderzoekers maten misschien veel dingen en schreven alleen over het ene verschil (zoeken tot je iets vindt); of hun verwachtingen beïnvloedden het resultaat. En de krant pikte het verrassende resultaat op (publicatiebias).
- Preregistratie: de onderzoekers hadden vooraf moeten vastleggen wat ze meten en wanneer het "werkt". Dan kunnen ze achteraf niet meer zoeken tot ze iets vinden.
Klaar met oefenen?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.