Wat moet je kunnen?
- Cultuur in de enge en de brede betekenis uitleggen, en de tien cultuurcomponenten herkennen.
- Culturen vergelijken aan de hand van de cultuurcomponenten, en de functie van rituelen en overgangsrituelen uitleggen.
- Dominante cultuur, subcultuur en tegencultuur onderscheiden, en de functies van sub- en tegenculturen uitleggen.
- De zes cultuurdimensies van Hofstede uitleggen, scores van landen lezen en vergelijken, en kritiek op het model geven.
- De grondproblemen van Inkeles en Levinson uitleggen, en toelichten hoe instituties ze helpen oplossen.
- Fijnmazige en grofmazige culturen (Pinto) uitleggen en vergelijken met de piramide van Maslow, en de grenzen van zo'n model zien.
- Uitleggen wat etnografie en participerende observatie zijn, en je eigen cultuur bekijken met de blik van een buitenstaander.
Bij elk leerdoel van dit hoofdstuk hoort hieronder één oefening. De voorbeelden zijn nieuw: zo zie je of je de leerstof ook echt kunt toepassen. Lukt een oefening niet, of was je niet zeker van je antwoord? Bekijk dan de les die erbij staat nog eens.
Wat is cultuur?
Leerdoel: cultuur in de enge en de brede betekenis uitleggen, en de tien cultuurcomponenten herkennen. Herhaal: les 1.
Bekijk de uitleg
Een symbool staat voor iets anders (een geloof). Een nationale feestdag is een ritueel: een vaste viering met een symbolische betekenis. Het vaccin is wetenschap en techniek, de boete recht, en de gebedshuizen horen bij godsdienst. Cultuur in de brede betekenis is alles wat een groep leert, deelt en doorgeeft; in de enge betekenis is het kunst (met een grote C of een kleine c).
Culturen vergelijken en rituelen
Leerdoel: culturen vergelijken aan de hand van de cultuurcomponenten, en de functie van rituelen en overgangsrituelen uitleggen. Herhaal: les 2.
Bij een joodse bar mitswa leest een jongen van dertien voor het eerst in de synagoge voor uit de Thora. Hij bereidt dat maanden voor. Daarna geldt hij als volwassen in de religieuze gemeenschap, en is er een groot feest.
Bekijk de uitleg
Het brengt de jongen van kind naar volwassen lid van de gemeenschap.
- Scheiding: hij laat zijn rol als kind achter, en begint de voorbereiding.
- Overgang: de maanden van voorbereiding, en het voorlezen zelf.
- Opname: de gemeenschap erkent hem als volwassene, met een feest.
Functies: houvast bij een spannende overgang, tonen wie erbij hoort, en waarden doorgeven aan de volgende generatie.
Sub- en tegencultuur
Leerdoel: dominante cultuur, subcultuur en tegencultuur onderscheiden, en de functies van sub- en tegenculturen uitleggen. Herhaal: les 3.
Bekijk de uitleg
Een subcultuur heeft eigen waarden of een eigen stijl, maar wordt aanvaard door de samenleving. Een tegencultuur verwerpt de dominante cultuur, en overtreedt soms de wet. Beide geven hun leden een sociale identiteit, groepsgevoel en een manier om hun eigen identiteit te tonen.
Hofstede
Leerdoel: de zes cultuurdimensies van Hofstede uitleggen, scores van landen lezen en vergelijken, en kritiek op het model geven. Herhaal: les 4.
Volgens de website van Hofstede scoort België 94 op onzekerheidsvermijding, Denemarken 23.
Bekijk de uitleg
Onzekerheidsvermijding is de mate waarin mensen onzekere situaties willen vermijden met regels en controle. Belgen willen gemiddeld veel meer regels en zekerheid dan Denen. Je zou het kunnen merken aan veel gedetailleerde reglementen, of aan mensen die liever een vaste baan hebben dan een avontuurlijke.
Maar een score is een gemiddelde van een land. Ze zegt niets over één persoon: er zijn Denen die van regels houden en Belgen die er een hekel aan hebben. Wie dat vergeet, maakt er een stereotype van.
Grondproblemen en instituties
Leerdoel: de grondproblemen van Inkeles en Levinson uitleggen, en toelichten hoe instituties ze helpen oplossen. Herhaal: les 5.
Bekijk de uitleg
Grondproblemen zijn basisvragen waarop elke samenleving een antwoord moet vinden. Inkeles en Levinson: de verhouding tot gezag, de verhouding tussen individu en samenleving, de rollen van mannen en vrouwen, en het omgaan met conflicten.
Voorbeeld: conflicten. De rechtbank beslist over ruzies die mensen niet zelf oplossen, volgens de wet (formele sociale controle). De school leert leerlingen conflicten op te lossen, bijvoorbeeld met een herstelgesprek.
Pinto
Leerdoel: fijnmazige en grofmazige culturen (Pinto) uitleggen en vergelijken met de piramide van Maslow, en de grenzen van zo'n model zien. Herhaal: les 6.
Bekijk de uitleg
- Fijnmazig: veel regels en veel sociale controle; de groep staat centraal (wij-cultuur). Grofmazig: weinig regels en weinig sociale controle; het individu staat centraal (ik-cultuur).
- Bij Maslow staat zelfontplooiing bovenaan, bij Pinto de groep tevreden stellen. De basis (primaire behoeften) is dezelfde.
- Grens: een model vereenvoudigt. Binnen één land en één familie bestaan beide, en wie het model op één persoon toepast, maakt er een stereotype van.
Etnografie
Leerdoel: uitleggen wat etnografie en participerende observatie zijn, en je eigen cultuur bekijken met de blik van een buitenstaander. Herhaal: les 7.
Een student schrijft in zijn veldnotities over een trouwfeest: "De gasten waren erg blij. Om tien uur begon iedereen te dansen. De bruid vond het feest saai."
Bekijk de uitleg
Etnografie: een tijd meeleven met een groep, om haar cultuur van binnenuit te leren kennen en te beschrijven.
- Observatie: "Om tien uur begon iedereen te dansen."
- Interpretaties: "De gasten waren erg blij" en "De bruid vond het feest saai". Beter: beschrijf wat je zag (de gasten lachten, de bruid zat het grootste deel van de avond aan tafel), en schrijf je interpretatie apart.
- Voordeel: je ziet echt gedrag, in de eigen omgeving. Nadeel: je beïnvloedt de groep, en je referentiekader kleurt wat je ziet.
Klaar met oefenen?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.