Wat moet je kunnen?
- Het begrip motivatie definiëren, en motivatie vanuit een behoefte en vanuit een doel onderscheiden.
- De behoeftetheorie van Maslow toelichten, en voorbeelden van de behoeften noemen en herkennen.
- Positieve en negatieve kritiek op de theorie van Maslow toelichten.
- De drie basisbehoeften uit de zelfdeterminatietheorie toelichten, herkennen en toepassen, en de ZDT beoordelen.
- Intrinsieke en extrinsieke motivatie onderscheiden, en hun verband uitleggen met het begrip overrechtvaardiging.
- Gecontroleerde en autonome motivatie onderscheiden met de vier redenen van motivatie.
- Kenmerken van faalangst noemen, en het verband met taakmotivatie en egodoelen uitleggen.
- Een casus analyseren met de theorieën over motivatie.
- [object Object]
Bij elk leerdoel van dit hoofdstuk hoort hieronder één oefening. De voorbeelden zijn nieuw: zo zie je of je de leerstof ook echt kunt toepassen. Lukt een oefening niet, of was je niet zeker van je antwoord? Bekijk dan de les die erbij staat nog eens.
Wat is motivatie?
Leerdoel: het begrip motivatie definiëren, en motivatie vanuit een behoefte en vanuit een doel onderscheiden. Herhaal: les 1.
Bekijk de uitleg
Motivatie is een innerlijke kracht die iemand aanzet tot een bepaald gedrag, en hem dat gedrag doet volhouden.
- Behoefte (een tekort duwt): je bent moe, dus ga je vroeg slapen.
- Doel (iets trekt): je wilt volgend jaar de 10 kilometer lopen, dus ga je drie keer per week joggen.
Maslow
Leerdoel: de behoeftetheorie van Maslow toelichten, en voorbeelden van de behoeften noemen en herkennen. Herhaal: les 2 en les 3.
Bekijk de uitleg
Van onder naar boven: fysiologische behoeften, veiligheid en zekerheid, sociale behoeften, waardering, (cognitieve en esthetische behoeften,) en zelfactualisatie. De eerste vier zijn deficiëntiebehoeften, zelfactualisatie is een zijnsbehoefte.
Maslow beoordelen
Leerdoel: positieve en negatieve kritiek op de theorie van Maslow toelichten. Herhaal: les 3.
Bekijk de uitleg
Positief: een positief mensbeeld; herkenbare behoeften; wereldwijd onderzoek (Tay en Diener, 2011) toont dat vervulde behoeften samengaan met meer welbevinden.
Negatief: weinig onderzoek (vooral levensverhalen van succesvolle witte mannen); zelfactualisatie is vaag; de theorie past vooral bij een individualistische cultuur; de vaste volgorde klopt niet altijd.
De zelfdeterminatietheorie
Leerdoel: de drie basisbehoeften uit de zelfdeterminatietheorie toelichten, herkennen en toepassen, en de ZDT beoordelen. Herhaal: les 4 en les 5.
Ella (15) koos zelf voor Humane Wetenschappen, na een goed gesprek met haar ouders, die haar keuze steunen. De hoofdvakken liggen haar, en ze zit in de klas met enkele vrienden uit de jeugdbeweging.
Bekijk de uitleg
| Behoefte | Bij Ella |
|---|---|
| Autonomie | Ze koos zelf haar studierichting. |
| Competentie | Ze is goed in de hoofdvakken. |
| Verbondenheid | Haar ouders steunen haar, en ze heeft vrienden in de klas. |
Positief: de theorie is goed onderzocht, en breed toepasbaar. Negatief: de behoeften zijn breed en daardoor wat vaag; sommige psychologen vinden autonomie een westerse behoefte.
Intrinsiek, extrinsiek en overrechtvaardiging
Leerdoel: intrinsieke en extrinsieke motivatie onderscheiden, en hun verband uitleggen met het begrip overrechtvaardiging. Herhaal: les 5 en les 6.
Een bedrijf geeft zijn werknemers een bonus van 50 euro voor elk goed idee dat ze in de ideeënbus steken. In het begin komen er veel ideeën. Een jaar later schrapt het bedrijf de bonus. Daarna komen er minder ideeën binnen dan voor de bonus bestond.
Bekijk de uitleg
Eerst gaven werknemers ideeën uit intrinsieke motivatie: ze vonden het fijn om mee te denken. De bonus maakte er extrinsieke motivatie van: je geeft een idee voor geld. Dat is overrechtvaardiging: de beloning verzwakte de intrinsieke motivatie. Toen de bonus wegviel, bleef er minder over dan ervoor.
Beter: een compliment of een bedanking voor een goed idee (dat versterkt de competentie), en de werknemers zelf laten meebeslissen over wat er met hun idee gebeurt (autonomie).
Gecontroleerd en autonoom
Leerdoel: gecontroleerde en autonome motivatie onderscheiden met de vier redenen van motivatie. Herhaal: les 7.
Bekijk de uitleg
Externe en interne druk geven gecontroleerde motivatie (moeten). Betekenisvol en interesse geven autonome motivatie (goesting). Alleen interesse is ook intrinsiek.
Faalangst
Leerdoel: kenmerken van faalangst noemen, en het verband met taakmotivatie en egodoelen uitleggen. Herhaal: les 8.
Bekijk de uitleg
- Gedachten: "Ik kan het toch niet", alleen aan de gevolgen denken. Lichaam: buikpijn, zweten, slecht slapen. Gedrag: vermijden en uitstellen, of net heel lang werken zonder pauze.
- Faalangst hangt samen met negatieve egodoelen: de angst om negatief beoordeeld te worden.
- Ze kiezen heel gemakkelijke taken (dan slagen ze zeker) of veel te moeilijke taken (dan hoeven ze zich niet te schamen als het mislukt). Wie vanuit taakmotivatie of positieve egodoelen werkt, kiest middelmatig moeilijke taken.
Een casus analyseren
Leerdoel: een casus analyseren met de theorieën over motivatie. Herhaal: les 4, les 7 en les 8.
Op een fietstocht merkt Angela dat haar conditie niet goed is. Haar vrienden noemen haar lachend "ons schildpadje". Angela lacht mee, maar schaamt zich. Nu wil ze meer sporten, zodat ze niet meer de traagste is.
Bekijk de uitleg
- Extrinsiek en gecontroleerd: ze sport uit interne druk (schaamte). Ze heeft negatieve egodoelen: ze wil niet meer uitgelachen worden.
- Invloed: ze vindt sporten waarschijnlijk niet leuk, en wil vooral iets vermijden. Volhouden wordt moeilijk, ze kan gaan uitstellen, en bij een volgende tocht faalangst krijgen of zich verontschuldigen ("ik heb het te druk": self-handicapping).
- Tips: laat haar zelf kiezen welke sport, waar en hoe vaak (autonomie); sport samen met een vriendin (verbondenheid); stel haalbare doelen, en houd de vooruitgang bij (competentie).
Een experiment
Leerdoel: een experiment opzetten: een hypothese formuleren, en de variabelen (ook de controlevariabelen) en de groepen aanduiden. Herhaal: les 9.
Een leerkracht vraagt zich af of leerlingen een saaie opdracht langer volhouden als ze zelf mogen kiezen in welke volgorde ze de oefeningen maken.
Bekijk de uitleg
- Hypothese: "Leerlingen van het vierde jaar die zelf de volgorde van de oefeningen kiezen, werken langer aan een saaie opdracht dan leerlingen die een vaste volgorde krijgen."
- Onafhankelijke variabele: de volgorde zelf kiezen, of een vaste volgorde (twee condities; de vaste volgorde is de controlegroep).
- Afhankelijke variabele: hoeveel minuten ze aan de opdracht werken voor ze stoppen (of: hoeveel oefeningen ze maken).
- Controlevariabelen: dezelfde oefeningen, hetzelfde lokaal en uur, dezelfde instructie, dezelfde leerkracht.
- Groepen: willekeurig ingedeeld (door loting), groot genoeg.
Je herkent hier de basisbehoefte autonomie uit de zelfdeterminatietheorie.
Klaar met oefenen?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.